اذن قصه
یک کدام از واپسین اذنهای قصه علامه مجلسی مرتبط با شعبان ۱۱۱۰ق
محمد باقر مجلسی از اکثری از علمای روزگار خویش حدیث شنیده و از آنها اذن ماجرا داشت که از مهمترین این اشخاص می بایست به ملا پارسا مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق)، محمدمحسن سود کاشانی(درگذشت: ۱۰۹۱ق) و روضه خوان حر عاملی(درگذشت: ۱۱۰۴ق) اشاره نمود. منابع، ۱۸ بدن از استادان او را اسمبردهاند.[۲۳] روضه خوان حر عاملی، مالک کتاب وسائل الشیعه، در اذنطومار نقل ماجرا به علامه مجلسی نوشته میباشد که وی آحاد سعی خویش را مصروف یاددادن علم حدیث و فقه و بلکه تمامی شاخههای معارف کرده و تک تک نیروی عمیق فکری و پندار وقّادش را در فراهم کردن کلیه کمالات به شغل گرفته میباشد.[۲] نتیجه کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذنطومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی مسجد قبا مشهد میباشد.[۳]
اثرها مکتوب
نوشتهی علمیٔ مهم: فهرست اثر ها محمدباقر مجلسی
میر محمدحسین خاتونآبادی(درگذشت: ۱۱۵۱ق) در رساله ای که در ذکر عدد تألیفات علامه مجلسی نگاشته میباشد، تألیفهای عربی اورا ده کتاب و نگاشتههای فارسی اورا ۴۹ کتاب دانسته میباشد. وی بعد از روی هم گذاشتن تمام سطرهای اثرها مکتوب مجلسی و تقسیم آن بر زمان قدمت وی سود گرفته میباشد که وی در هر روز حدودا ۳۳ ورقه سیصد واژهای نوشته میباشد.[۲۴] علامه مجلسی به کتابت گروههای حدیثی اهتمام داشت. رجوع به متن ها حدیثی و تودهآوری گروههای حدیثی و نیز گستردن کتاب ها حدیثی گذشتگان، جریانی بود که در زمانه صفویان اشاعه یافت و ریشه در سعی علمای شیعه برای جوابگویی به نیازهای عقیدتی زمان خویش آدرس مسجد قبا مشهد داشت.[۲۵]
بحارالانوار
نوشتهعلمیٔ اساسی: بحار الانوار (کتاب)
مهمترین و پرحجمترین کتاب وی بحارالانوار میباشد که حدود ۷۰۰ هزار سطر داشته و در یکی چاپهای آن، ۱۱۰ جلد میباشد. علمای این روزگار و مثلا علامه مجلسی با این دیدگاه که کلیه علم ها منشأ الهی دارااست و ردپای تمامی آنهارا در کلام امامان(ع) میاقتدار یافت به تألیف اینگونه اثراتی دست زدند.[۲۶] کتابت کتاب بحارالانوار نیز بخشی از اعتنا همگانی علمای زمان به حدیث و حدیث نگاری بود. فراهم نمودن متونی که به سوالهای شیعهها جواب دهد و آن ها را از پرداختن به عرصهها و علم ها انحرافی مانند فلسفه و تصوف بینیاز نماید.[۲۷] از همین روست که تلاش علامه مجلسی در تألیف دستههای حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع نظارت گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع خاطر رزرو مسجد قبا مشهد شدهاست.[۴]
بقیه اثر ها
علامه مجلسی به گستردن گروههای حدیثی دیرین شیعه نیز پرداخت و درین گستردنها مباحث متفاوت شرعی و غیر از آن را نظارت شماره تلفن مسجد قبا مشهد نموده است.[۲۸]
مرآة العقول که شرحی بر کتاب الکافی میباشد.
ملاذ الاخیار فی ادراک تهذیب الاخبار که شرحی بر کتاب تهذیب الاحکام میباشد.
الفوائد الطریفه فی گستردن الصحیفه
الاعتقادات
رساله اوزان
رساله در شکوک و رساله در اذان
الوجیزه فی الرجال
المسائل الهندیه
فارسینگاری
علامه مجلسی کتابها و رسالات زیادی به لهجه فارسی نگاشت، که تعداد آن را تا ۴۹ کتاب و رساله شماردهاند. کتابت رسالات فارسی با غرض رواج علم ها شرعی دربین عموم معمولی ایفا می شد و روشای بود که مدتی قبل از علامه مجلسی استارت گردیده بود، البته اثر ها مجلسی از آوازه بیشتری منتفع شد و با استقبال بخش اعظمی از فارسی زبانان همدم گشت.[۲۹]
مثلا اثرها فارسی محمد باقر مجلسی میقدرت به کتابهای تحت اشاره نمود:[۳۰]
حیاة القلوب
حلیة المتقین
عین الحیاة
زاد المعاد
تحفة الزائر
جلاء العیون
مشکاة الانوار
حق الیقین
فکر فقهی
تمایل به حدیث
علامه مجلسی در دورانی معاش میکرد که تمایل به حدیث و نیز میلهای اخباریگری نزد علمای شیعه اشاعه اکثری داشت. او نیز بیشتراز هر چیز دلبسته علم ها نقلی و بخصوص حدیث بود و حدیث امامان شیعه را مهم ترین منبع اخذ معارف فقاهتی و فرامین فقهی میدانست و بر بقیه علم ها اسلامی بخصوص علم ها فلسفی و عقلانی برتری میبخشید. در تفکر علامه مجلسی و اکثری از سایر محدثان بعدازظهر وی، حدیث امامان خیر صرفا یگانه منبع اخذ علمهای ما یحتاج برای روشن بختی اخروی و هدایت آدم میباشد بلکه، منبع دارای اعتبار و مهمی در همگی قضیههای دانش و علم بشری نیز به شمار میرود.[۳۱]
اخباری یا این که اصولی؟
با وجود تمایل به حدیث، اکثری از محققان علم ها اسلامی، اورا مثلا علمای معتدل اخباری دانستهاند چنانکه خویش او نیز مسلک خویش را «شیوه وُسطی» (منش اواسط) شیوه مجتهدان و اخباریان مینامد.[۳۲]
محققان و نویسندگانی که علامه را اخباری نمیدانند با تحقیق اثرها علامه مجلسی به مواقعی از ناهم خوانی ایده ها وی با برخی از تاملها و طریقهای اخباریان استناد کردهاند. برای مثال علامه مجلسی، چنانکه نحوه اخباریان میباشد، بهطورکلی اعتبار عقل را رد نمی کرد و در جاهایی از اثر ها خویش طرز ادراک اصول آیین را معرفت نظری عقلانی دانسته و در مواقعی خویش به دلیل عقلانی و و فایدهگیری از گویش و اصطلاحات فلسفی در ارزیابی و تعبیر و تفسیر بعضی از روایات پرداخته میباشد.[۳۳] علامه مجلسی همینطور خلاف اخباریان به دانش رجال پرداخت و به تألیف کتابی در رجال دست زد، وی به حجیت ظاهر قرآن اعتقاد و باور داشت، برخلاف شیوه اخباریان به حرمت به کارگیری چیزهایی که درباره حلیت آنان نصی وارد نشده معتقد عدم وجود و به اصل اباحه فعالیت می کرد.[۳۴]
در قبال این بینش، بعضی از نویسندگان با استناد به پارهای از آرای علامه مجلسی که مبتنی بر با بینش اخباریان میباشد، اورا یکی رهروان اخباریگری دانستهاند؛ ازجمله اینکه علامه مجلسی عقل را دارای اعتبار ندانسته و شیوه مهم و حتی فقط راه و روش وصال به معارف فقهی حتیدر اصول آیین را مراجعه به گفتار امامان برشمرده میباشد. علامه مجلسی نیز به مانند بقیه اخباریان درک قرآن را فقط از روش حدیث امامان قابلیتپذیر دانسته میباشد. به لحاظ وی استدلال مهم در شرع سنت میباشد و در تعارض برهان عقلی و استدلال نقلی رجحان با برهان نقلی میباشد.[۳۵]
اذن قصه
یک کدام از واپسین اذنهای قصه علامه مجلسی مرتبط با شعبان ۱۱۱۰ق
محمد باقر مجلسی از اکثری از علمای روزگار خویش حدیث شنیده و از آنها اذن ماجرا داشت که از مهمترین این اشخاص می بایست به ملا پارسا مازندرانی(درگذشت: ۱۰۸۱ق)، محمدمحسن سود کاشانی(درگذشت: ۱۰۹۱ق) و روضه خوان حر عاملی(درگذشت: ۱۱۰۴ق) اشاره نمود. منابع، ۱۸ بدن از استادان او را اسمبردهاند.[۲۳] روضه خوان حر عاملی، مالک کتاب وسائل الشیعه، در اذنطومار نقل ماجرا به علامه مجلسی نوشته میباشد که وی آحاد سعی خویش را مصروف یاددادن علم حدیث و فقه و بلکه تمامی شاخههای معارف کرده و تک تک نیروی عمیق فکری و پندار وقّادش را در فراهم کردن کلیه کمالات به شغل گرفته میباشد.[۲] نتیجه کاشانی(۱۰۰۷-۱۰۹۱ق) نیز در اذنطومار به علامه آورده میباشد که وی جامع علم ها عقلی و نقلی مسجد قبا مشهد میباشد.[۳]
اثرها مکتوب
نوشتهی علمیٔ مهم: فهرست اثر ها محمدباقر مجلسی
میر محمدحسین خاتونآبادی(درگذشت: ۱۱۵۱ق) در رساله ای که در ذکر عدد تألیفات علامه مجلسی نگاشته میباشد، تألیفهای عربی اورا ده کتاب و نگاشتههای فارسی اورا ۴۹ کتاب دانسته میباشد. وی بعد از روی هم گذاشتن تمام سطرهای اثرها مکتوب مجلسی و تقسیم آن بر زمان قدمت وی سود گرفته میباشد که وی در هر روز حدودا ۳۳ ورقه سیصد واژهای نوشته میباشد.[۲۴] علامه مجلسی به کتابت گروههای حدیثی اهتمام داشت. رجوع به متن ها حدیثی و تودهآوری گروههای حدیثی و نیز گستردن کتاب ها حدیثی گذشتگان، جریانی بود که در زمانه صفویان اشاعه یافت و ریشه در سعی علمای شیعه برای جوابگویی به نیازهای عقیدتی زمان خویش آدرس مسجد قبا مشهد داشت.[۲۵]
بحارالانوار
نوشتهعلمیٔ اساسی: بحار الانوار (کتاب)
مهمترین و پرحجمترین کتاب وی بحارالانوار میباشد که حدود ۷۰۰ هزار سطر داشته و در یکی چاپهای آن، ۱۱۰ جلد میباشد. علمای این روزگار و مثلا علامه مجلسی با این دیدگاه که کلیه علم ها منشأ الهی دارااست و ردپای تمامی آنهارا در کلام امامان(ع) میاقتدار یافت به تألیف اینگونه اثراتی دست زدند.[۲۶] کتابت کتاب بحارالانوار نیز بخشی از اعتنا همگانی علمای زمان به حدیث و حدیث نگاری بود. فراهم نمودن متونی که به سوالهای شیعهها جواب دهد و آن ها را از پرداختن به عرصهها و علم ها انحرافی مانند فلسفه و تصوف بینیاز نماید.[۲۷] از همین روست که تلاش علامه مجلسی در تألیف دستههای حدیث شیعه همانند عملی در تقویت مذهب تشیع نظارت گردیده و از وی همانند احیا نمایند مذهب تشیع خاطر رزرو مسجد قبا مشهد شدهاست.[۴]
بقیه اثر ها
علامه مجلسی به گستردن گروههای حدیثی دیرین شیعه نیز پرداخت و درین گستردنها مباحث متفاوت شرعی و غیر از آن را نظارت شماره تلفن مسجد قبا مشهد نموده است.[۲۸]
مرآة العقول که شرحی بر کتاب الکافی میباشد.
ملاذ الاخیار فی ادراک تهذیب الاخبار که شرحی بر کتاب تهذیب الاحکام میباشد.
الفوائد الطریفه فی گستردن الصحیفه
الاعتقادات
رساله اوزان
رساله در شکوک و رساله در اذان
الوجیزه فی الرجال
المسائل الهندیه
فارسینگاری
علامه مجلسی کتابها و رسالات زیادی به لهجه فارسی نگاشت، که تعداد آن را تا ۴۹ کتاب و رساله شماردهاند. کتابت رسالات فارسی با غرض رواج علم ها شرعی دربین عموم معمولی ایفا می شد و روشای بود که مدتی قبل از علامه مجلسی استارت گردیده بود، البته اثر ها مجلسی از آوازه بیشتری منتفع شد و با استقبال بخش اعظمی از فارسی زبانان همدم گشت.[۲۹]
مثلا اثرها فارسی محمد باقر مجلسی میقدرت به کتابهای تحت اشاره نمود:[۳۰]
حیاة القلوب
حلیة المتقین
عین الحیاة
زاد المعاد
تحفة الزائر
جلاء العیون
مشکاة الانوار
حق الیقین
فکر فقهی
تمایل به حدیث
علامه مجلسی در دورانی معاش میکرد که تمایل به حدیث و نیز میلهای اخباریگری نزد علمای شیعه اشاعه اکثری داشت. او نیز بیشتراز هر چیز دلبسته علم ها نقلی و بخصوص حدیث بود و حدیث امامان شیعه را مهم ترین منبع اخذ معارف فقاهتی و فرامین فقهی میدانست و بر بقیه علم ها اسلامی بخصوص علم ها فلسفی و عقلانی برتری میبخشید. در تفکر علامه مجلسی و اکثری از سایر محدثان بعدازظهر وی، حدیث امامان خیر صرفا یگانه منبع اخذ علمهای ما یحتاج برای روشن بختی اخروی و هدایت آدم میباشد بلکه، منبع دارای اعتبار و مهمی در همگی قضیههای دانش و علم بشری نیز به شمار میرود.[۳۱]
اخباری یا این که اصولی؟
با وجود تمایل به حدیث، اکثری از محققان علم ها اسلامی، اورا مثلا علمای معتدل اخباری دانستهاند چنانکه خویش او نیز مسلک خویش را «شیوه وُسطی» (منش اواسط) شیوه مجتهدان و اخباریان مینامد.[۳۲]
محققان و نویسندگانی که علامه را اخباری نمیدانند با تحقیق اثرها علامه مجلسی به مواقعی از ناهم خوانی ایده ها وی با برخی از تاملها و طریقهای اخباریان استناد کردهاند. برای مثال علامه مجلسی، چنانکه نحوه اخباریان میباشد، بهطورکلی اعتبار عقل را رد نمی کرد و در جاهایی از اثر ها خویش طرز ادراک اصول آیین را معرفت نظری عقلانی دانسته و در مواقعی خویش به دلیل عقلانی و و فایدهگیری از گویش و اصطلاحات فلسفی در ارزیابی و تعبیر و تفسیر بعضی از روایات پرداخته میباشد.[۳۳] علامه مجلسی همینطور خلاف اخباریان به دانش رجال پرداخت و به تألیف کتابی در رجال دست زد، وی به حجیت ظاهر قرآن اعتقاد و باور داشت، برخلاف شیوه اخباریان به حرمت به کارگیری چیزهایی که درباره حلیت آنان نصی وارد نشده معتقد عدم وجود و به اصل اباحه فعالیت می کرد.[۳۴]
در قبال این بینش، بعضی از نویسندگان با استناد به پارهای از آرای علامه مجلسی که مبتنی بر با بینش اخباریان میباشد، اورا یکی رهروان اخباریگری دانستهاند؛ ازجمله اینکه علامه مجلسی عقل را دارای اعتبار ندانسته و شیوه مهم و حتی فقط راه و روش وصال به معارف فقهی حتیدر اصول آیین را مراجعه به گفتار امامان برشمرده میباشد. علامه مجلسی نیز به مانند بقیه اخباریان درک قرآن را فقط از روش حدیث امامان قابلیتپذیر دانسته میباشد. به لحاظ وی استدلال مهم در شرع سنت میباشد و در تعارض برهان عقلی و استدلال نقلی رجحان با برهان نقلی میباشد.[۳۵]
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه